بررسی اثر عامل سازگارکننده (SEBS-g-MA) بر خواص فیزیکی و مکانیکی کامپاندهای پلیمری

    استایرن اتیلن بوتیلن استایرن (SEBS) یکی از انواع مختلف ترموپلاستیک الاستومرهای استایرنی است. در ساختار شیمیایی ترپلیمر SEBS، بلوک‌های انتهایی استایرن (ترموپلاستیک) و بلوک‌های میانی اتیلن بوتیلن (الاستیک) هستند (شکل 1). این ترموپلاستیک الاستومر جدید در برابر شرایط محیطی چون دما، تابش UV و سایش مکانیکی بسیار مقاوم است. نبود پیوند دوگانه در این ترموپلاستیک الاستومر، استفاده از آن را در مواردی که نمی­‌توان از استایرن بوتادین استایرن استفاده کرد، مناسب کرده است. استایرن اتیلن- بوتیلن استایرن، ترموپلاستیک الاستومری است که خواص یک الاستومر را به‌همراه هزینه پایین فرآیند ترموپلاستیک‌ها، به‌صورت هم‌‌زمان دارد. مقاومت عالی در برابر فرسودگی در آمیزه‌­هایی که بر پایه SEBS هستند، به‌علت نبود زنجیره­‌های دوگانه در ساختار پلیمری آن­ها است.

شکل 1. ساختار شیمیایی ترپلیمر SEBS

    با توجه به انعطاف‌پذیری در فرمولاسیون، می‌­توان محصولاتی در محدوده وسیعی از سختی برای کاربرد­های مختلف از SEBSها در صنعت تهیه کرد. ویژگی­‌های متعدد این مواد، منجر به گسترش بازار­های جهانی برای این مواد، از جمله در ابزار و لوازم مختلف شده است. (شکل 2)

شکل 2. کاربرد SEBS در ابزار و لوازم مختلف

    مهم‌ترین خصوصیات این پلیمر عبارتند از محدوده وسیع سختی و مقاومت عالی در برابر پیری، محدوده وسیع رنگ‌پذیری، فرآیندپذیری بسیار خوب در دما­های کم و مقاومت به دما­های بالا. هم‌چنین این پلیمر به‌عنوان یک ترموپلاستیک الاستومر، ضربه‌پذیری خوبی دارد و در بعضی کامپاندهای پلیمری بر پایه پلی‌پروپیلن و پلی‌آمید، به‌عنوان بهبوددهنده ضربه به‌کار می‌رود.

    برای فرآیند کردن SEBS، مانند هر پلیمر دیگری، افزودنی­‌های مختلفی مورد استفاده قرار می­‌گیرند. این افزودنی­‌ها در حین فرآیند یا بلافاصله پس از پلیمریزاسیون به سیستم افزوده می­‌شوند تا از اتفاقات احتمالی در هنگام تولید قطعات و در زمان کاربری جلوگیری شود. این افزودنی‌ها در چند دسته آنتی‌اکسیدان‌ها، پایدارکننده در برابر نور، پرکننده‌ها، تقویت‌کننده‌ها و نرم‌کننده‌ها مورد استفاده قرار می­‌گیرند. آنتی‌اکسیدان‌ها بیش‌تر در تولید پلی‌الفین‌­ها و ترکیبات بر پایه استایرن مورد استفاده قرار می­‌گیرند و به‌دلیل این که مدول الاستیک و سختی SEBS پایین است، از تقویت‌کننده‌های معدنی مانند الیاف شیشه، تالک، کربنات کلسیم و غیره در آن استفاده می‌شود. اما SEBS با اغلب مواد پرکننده و تقویت‌کننده معدنی، مانند الیاف شیشه، تالک، کربنات کلسیم و غیره سازگاری خوبی ندارد، زیرا از نظر میزان قطبیت با یک‌دیگر متفاوتند و نیاز به حضور مواد سازگارکننده پلیمری وجود دارد.

    سازگارکننده‌ها یا عوامل جفت‌کننده باعث کاهش آنتالپی اختلاط و انرژی آزاد بین سطحی می‌شوند، از نظر شیمیایی به هر دو فاز شباهت دارند و از نظر ترمودینامیکی با یک یا هر دو فاز سازگار هستند. در کاربردهای زیادی SEBS پیوندخورده با مالئیک انیدرید به‌عنوان سازگارکننده به‌کار رفته است. ساختار شیمیایی SEBS پیوندخورده با مالئیک انیدرید در شکل 3 نشان داده شده است.

شکل 3. ساختار شیمیایی SEBS پیوندخورده با مالئیک انیدرید

    عمل‌کرد این سازگارکننده به این صورت است که از سمت مولکول مالئیک انیدرید با قطبیت بالا به مواد معدنی متصل شده و از سمت زنجیر پلیمری خود با پلیمر موجود در کامپاند برهم‌کنش می‌دهد و به این ترتیب، اتصال بین ذرات معدنی و پلیمر بر قرار می‌شود. در ادامه این مقاله، اثر سازگارکننده SEBS مالئیکه را بر خواص کامپاندهای حاوی SEBS و کربنات کلسیم و هم‌چنین بر خواص کامپاندهای شامل پلی‌پروپیلن و پلی‌آمید بررسی خواهیم کرد.

    در مرحله اول کامپاندهایی با پایه پلیمری یکسان با عامل جفت‌کننده مورد آزمون قرار گرفتند و مواد اولیه مورد استفاده، شامل ترپلیمر استایرن اتیلن بوتیلن استایرن (SEBS)، مالئیک انیدرید، کربنات کلسیم اصلاح‌شده با اسید استئاریک و سایر افزودنی‌ها بودند. برای تهیه کامپاندهای فوق، در ابتدا عامل جفت‌کننده SEBS-g-MA توسط یک مخلوط‌کن داخلی تهیه شد و سپس 6 کامپاند شامل اجزای SEBS، کربنات کلسیم، SEBS-g-MA و سایر افزودنی‌ها داخل اکسترودر دو پیچ تهیه گردیدند. نام و فرمول این کامپاندها در جدول 1 آمده است:

 جدول 1. نام و فرمول کامپاندهای تهیه‌شده

NameSEBS/phrCaCO3/phrSEBS-g-MA/phr
SN010000
SN110030
SN210050
SN310031.5
SN410051.5
SN510033
SN610053

 

    کامپاندهای تهیه‌‌شده به‌مدت 3 دقیقه در دمای 170 درجه سانتی‌گراد و فشار حدود 200 bar، تحت پرس گرم، به‌شکل ورق قالب‌گیری شد و پس از ساخت نمونه‌های استاندارد و آماده کردن نمونه‌‌هایی به‌شکل دمبل، از کامپاندهای به‌دست‌آمده، آزمون‌های کشش مطابق با استاندارد ASTM D638 و سختی مطابق با استاندارد ASTM D2240 انجام شد تا خواص کامپاندهای فوق به‌دست آید. نتایج حاصل از آزمون کشش و سختی برای کامپاندهای تهیه‌شده در جدول 2 آمده است:

جدول 2. مقادیر درصد ازدیاد طول و استحکام کششی و سختی برای کامپاندهای تست‌شده

Hardness/Shore ATensile strength/MpaElongation at break (%)Compound
654370SN0
694.4319SN1
704.5296SN2
715.3267SN3
725.1254SN4
754.8241SN5
764.5229SN6

 

    مقادیر استحکام کششی (Tensile strength) در جدول 2 مشخص می‌کند که با افزودن کربنات کلسیم، استحکام کششی به‌مقدار ناچیزی افزایش پیدا می‌کند، اما با افزودن عامل جفت‌کننده SEBS-g-MA، میزان افزایش در استحکام کششی بیش‌تر خواهد شد؛ به‌گونه‌ای که با افزودن 1.5 phr عامل جفت‌کننده SEBS-g-MA به کامپاند حاوی 3 درصد کربنات کلسیم، استحکام کششی 5/32 درصد افزایش می‌یابد و این افزایش به دو دلیل است. اول اینکه یک پیوند شیمیایی قوی بین گروه قطبی اسید استئاریک و کربنات کلسیم برقرار می‌شود و کلسیم استئارات تشکیل شده که باعث بهبود سازگاری بین ماتریس پلیمر و ذرات کربنات کلسیم می‌شود. دوم اینکه عامل جفت‌کننده SEBS-g-MA به‌دلیل حضور گروه قطبی کربونیل در مالئیک انیدرید، امکان برقراری پیوند هیدروژنی با گروه استری پوشش استئارات روی سطح کلسیم کربنات را دارد و از جهت دیگر، زنجیرهای پلیمری آن با ماتریس SEBS مخلوط شده است. باید به این نکته توجه کرد که استحکام و مقاومت کامپاندهای فوق، به میزان چسبندگی موجود بین ذرات تقویت‌کننده و پلیمر بستگی دارد. از طرف دیگر با افزایش عامل جفت‌کننده به 3 phr، استحکام کششی نسبت به مقدار 1.5 phr کاهش می‌یابد و دلیلش این است که با بالا بردن درصد سازگارکننده و از آنجایی که سازگارکننده نسبت به پلیمر، جزء سخت به‌حساب می‌آید، در نتیجه باعث کاهش انعطاف‌پذیری و استحکام کششی می­‌شود.

    درصد ازدیاد طول در نقطه شکست (Elongation at break) در مورد کامپاندهای تهیه‌شده، نسبت به نمونه شاهد SN0 کاهش می‌یابد؛ زیرا از یک طرف، ذرات معدنی کربنات کلسیم می‌­توانند به‌عنوان نقاط تمرکز تنش یا شروع‌کننده شکاف و ترک در نمونه‌­ها عمل کنند و در نتیجه ازدیاد طول تا پارگی را کاهش دهند و از طرفی، کاهش مقادیر ازدیاد طول در نقطه شکست را می­‌توان به ماهیت پلاستیکی SEBS-g-MA مربوط دانست، زیرا خاصیت الاستومری کم‌تری نسبت به خود SEBS دارد.

    با افزودن عامل جفت‌کننده SEBS-g-MA به‌میزان 3 phr در کامپاند حاوی 5 درصد کربنات کلسیم، سختی تا 17 درصد افزایش می‌یابد و به‌طور کلی، سختی همه نمونه‌ها در اثر افزودن عامل جفت‌کننده SEBS-g-MA به SEBS افزایش می‌یابد. به‌‌منظور توضیح برای این پدیده، باید به  این نکته اشاره کرد که ذرات پراکنده کربنات کلسیم به‌عنوان ذرات سخت عمل کرده و مانع از نفوذ سوزن به داخل نمونه می‌شوند. اگر ذرات به‌طور کامل از هم باز نشده و به‌‌صورت خوشه در پلیمر باقی بماند، همانند سیستمی دو فازی عمل می­‌کنند؛ به‌طوری‌ که این ذرات به‌‌عنوان فاز سخت و پلیمر به‌‌عنوان فاز نرم عمل می­‌کنند و نهایتاً سختی سیستم را پایین می‌آورند، اما با توزیع یک‌نواخت ذرات کربنات کلسیم به‌دلیل حضور SEBS-g-MA درون سیستم پلیمری، مقاومت در برابر فرورفتگی بالا می‌رود.

    در مرحله دوم، اثر عامل جفت‌کننده SEBS-g-MA بر خواص کامپاندهای پلی‌پروپیلن/پلی‌آمید بررسی شد و به‌این منظور، عامل SEBS-g-MA در مقادیر 5 و 10 درصد به کامپاندهای حاوی 80 درصد پلی‌پروپیلن و 20 درصد پلی‌آمید و کامپاندهای حاوی نسبت عکس، یعنی 20 درصد پلی‌پروپیلن و 80 درصد پلی‌آمید افزوده شد و خواص ضربه‌پذیری کامپاندهای فوق، با آزمون ضربه izod مطابق با استاندارد ASTM D256 اندازه‌گیری شد که نتایج آن در جدول 3 آمده است:

جدول 3. مقادیر استحکام ضربه کامپاندهای پلی‌پروپیلن/پلی‌آمید

ItemIzod impact strength (kJ/m2)
PA/PP (80:20) without compatibilizer4
PA/PP (80:20) with 5% SEBS-g-MA15.1
PA/PP (80:20) with 10% SEBS-g-MA29.5
PA/PP (20:80) without compatibilizer2.2
PA/PP (20:80) with 5% SEBS-g-MA6.3
PA/PP (20:80) with 10% SEBS-g-MA12.2

 

    از داده‌های جدول 3 مشخص می‌شود که خاصیت مقاومت در برابر ضربه با افزودن عامل SEBS-g-MA به کامپاندهای پلی‌پروپیلن/پلی‌آمید افزایش می‌یابد و در حالتی که 10 درصد افزوده شود، مقاومت در برابر ضربه، حدود 6 برابر افزایش می‌یابد و این به دو دلیل است. اول اینکه SEBS-g-MA به‌دلیل ماهیت الاستومری خود، به‌عنوان افزایش‌دهتده خواص ضربه‌پذیری استفاده شده و دوم اینکه SEBS-g-MA به‌عنوان عامل اتصال بین پلی‌پروپیلن و پلی‌آمید عمل می‌کند و باعث همگن شدن کامپاند می‌شود که مکانیزم اثر آن در شکل 4 نشان داده شده است.

شکل 4. مکانیزم اثر عامل SEBS-g-MA در اتصال پلی‌پروپیلن و پلی‌آمید

    در یک حالت دیگر، اثر عامل جفت‌کننده SEBS-g-MA بر خواص کامپاند پلی‌آمید 6 و پلی‌آمید 66 با الیاف شیشه بررسی شد که نتایج آن در جدول‌های 4 و 5 آمده است.

جدول 4. اثر افزودن 5 درصد عامل SEBS-g-MA بر ضربه‌پذیری کامپاند پلی‌آمید 6/الیاف شیشه

ItemPA6/GFPA6/GF/5% SEBS-g-MA
Tensile strength/ MPa138135
Elongation at break (%)2.12.6
Izod Impact, Notched/ KJ/m2927.5

جدول 5. اثر افزودن 5 و 10 درصد عامل SEBS-g-MA بر ضربه‌پذیری کامپاند پلی‌آمید 66/الیاف شیشه

ItemPA66/GFPA66/GF/5% SEBS-g-MAPA66/GF/10% SEBS-g-MA
Tensile strength/ MPa16211798
Notch  impact strength/ KJ/m2112230

    از داده‌های جدول 4 و 5 مشخص می‌شود که خاصیت مقاومت در برابر ضربه با افزودن عامل SEBS-g-MA به کامپاندهای پلی‌آمید/الیاف شیشه افزایش می‌یابد و در مورد پلی‌آمید 6، با افزودن 5 درصد SEBS-g-MA به کامپاند، مقاومت در برابر ضربه حدود 3 برابر افزایش می‌یابد و این میزان افزایش در مورد پلی‌آمید 66، با افزودن 10 درصد عامل SEBS-g-MA به‌دست می‌آید. دلیل بهبود خاصیت ضربه‌پذیری را می‌توان در ماهیت الاستومری عامل SEBS-g-MA و سازگار بودن آن با پلی‌آمید و الیاف شیشه دانست.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *